Новости Казкенес
Новости KazKENESХалық мүддесі қалыс қалмайды
Халық мүддесі қағыс қалмайды
Журналист01.10.2026 16:55
Өңірдің тамыры – елдің тұрмысында. Жолдың жайы, ауыз судың қолжетімділігі, жаңа жұмыс орындарының ашылуы, әлеуметтік нысандардың ахуалы – мұның бәрі халықтың күнделікті өмірінен көрініс табатын нақты өзгерістер. Ал сол жаңашылдықтың қаншалықты тиімді жүзеге асып, ел игілігіне қызмет етіп жатқанын саралау – уақыт талабы. Бұл ретте қоғамдық бақылаудың орны бөлек. Өйткені аймақтың даму қарқыны қабылданған шешімдермен ғана емес, олардың халық өміріне әкелген нақты нәтижесімен өлшенеді.
Білім беру жүйесінде шикілік көп
Осы тұрғыдан алғанда, қоғамдық кеңестің жұмысы тек мәселені талқылап, ұсыныс айтумен шектелмейді. Маңыздысы – көтерілген мәселенің зерделенуі, нақты ұсыныстардың берілуі және қабылданған шешімдердің орындалу барысының бақылауда болуы.
Атырау облыстық қоғамдық кеңесінің тәжірибесінен осы бағыттағы жұмыстың бірнеше мысалын көруге болады. Айталық, кеңес мүшелері өңірдегі мектептерде жаңа оқу жылына дайындықты зерделеу үшін бірқатар білім ошағына барып, нақты ахуалмен танысты.
– Салада жүзеге асқан көңілге қонымды істер көп. Дегенмен кейбір мектептерде өткен оқу жылы аяқталғаннан кейінгі сынық орындықтар мен парталар, сынған есік пен жуылмаған терезелер жылма-жыл өсіп жетіліп келе жатқан оқушыға жағымсыз әсер қалдыратыны сөзсіз. Облыс мектептерінде интернет жылдамдығы төмен болғандықтан мұғалімдер сабақ барысында және цифрлық ресурстармен жұмыс жасау кезінде интернетті өз есебінен пайдалануға мәжбүр. Қала мектептеріндегі үлкен мәселенің бірі – спорт залдарының жетіспеушілігі немесе мүлде жоқтығы және мектеп жанындағы ойын алаңдарының жасақталмауы. Ата-аналар тарапынан да сабақ кестесіне қойылып, өтпесе де, өттіге саналып, жалақы төленетін дене шынықтыруға наразылық көбеюде. Мектептердің көпшілігінде желдету жүйесі істен шыққан. Атырау қаласындағы білім ордаларына мониторинг барысында көргеніміздей, кейбір мектептердің аулалары күтімсіз, абаттандырылмаған. 2019 жылдан басталып, құрылысы аяқталмай тұрып қалған қаладағы 27 мектептің спорт алаңдарының құрылысы да назардан тыс қалмауы тиіс, — дейді облыстық кеңес төрағасы Берікқали Сәрсенғалиев бізбен әңгімесінде.
Қоғамдық кеңесте соңғы кездері білім ордаларына баса-көктеп кіріп, ұстаздарды видеоға түсіріп, жөнді-жөнсіз сөйлейтін блогерлер көбейіп кеткені де сынға алынып жүр. Әрине, жұмыста кемшілік болар. Дейтұрғанмен мектеп қызметкерлерінің абыройына нұқсан келтіретін видеолар желілерде таралып, қоғамда теріс пікір болмауы үшін блогерлердің мектепке кіруіне шектеу қою ұсынылып отыр.
Резерват жұмысына талдау жүргізді
Кеңестің бақылау жұмысының нәтижесін «Ақжайық» мемлекеттік резерватына қатысты жағдайдан да аңғаруға болады. 2025 жылдың маусым айында резерват аумағында орын алған қамыс өрті қоғам назарын аударған мәселелердің бірі болды. Осы жағдайды зерделеу мақсатында қоғамдық кеңес мүшелері резерваттың жұмысына талдау жүргізіп, бірқатар өрескел кемшіліктерді анықтады. Зерделеу қорытындысы бойынша резерват басшысының қызметіне сәйкестігіне қатысты мәселе көтеріліп, Экология және табиғи ресурстар министрлігінің Орман шаруашылығы және жануарлар дүниесі комитеті мен Атырау облысының әкіміне тиісті хат жолданды.
Алайда қоғамдық бақылаудың мәні тек хат жолдау немесе ұсыныс берумен шектелмейді. Биыл шілде айында қоғамдық кеңес мүшелерінен құрылған жұмыс тобы резерват аумағына қайта барып, бұған дейін қабылданған қарардың орындалу барысымен танысты. Жұмыс тобы қарарда қамтылған негізгі шаралардың жүзеге асқанын және өрттің алдын алу жұмыстарының қамтамасыз етілгенін атап өтті.
Сондай-ақ, өңірдегі кепілдендірілген медициналық қызметтің жайына мониторинг жүргізу барысында қаланың 2 емханасының өзінде 25 дәрігер жетіспейтіндігі анықталған. Зерделеу барысында медицина саласы бойынша бірегей ақпарат базасының жасақталу қажеттілігі айтылды, сонымен қатар «Даму» ақпараттық жүйесінің қалыпты жұмыс жасамауы медицина қызметкерлерінің де, пациенттердің де жүйкесіне салмақ түсіруде. Сонымен бірге, емделушілерге міндетті медициналық сақтандыру бойынша түсінік жұмыстарының төмендігі ашық айтылды.
Тариф өсіміне тоқтау бола ма?
Қоғамдық кеңестің назарындағы мәселелердің бірі – Атыраудың энергетикалық тұрақтылығы. Былтыр кезекті отырыста 2026 жылдан бастап Атырау жылу-электр орталығына газ жеткізу тәртібінің өзгеруі және оның салдары талқыланды. 1993 жылдан бері «Теңізшевройл» компаниясынан өндірістік төмен бағамен тікелей алып келген «көгілдір отынның» «QazaqGaz» компаниясы арқылы жеткізілуі АЖЭО үшін газ құнының шамамен төрт есеге өсуіне әкеліп соқтыруы мүмкін деген мәселе көтерілді. Бұл тиісінше электр қуаты тарифінің 40 пайыздан астам, жылу тарифінің 90 пайызға дейін өсу қаупін туғызады.
Мәселенің түйіні – газдың өзгеруінде емес, оны жеткізу тетігінде. Сол Теңіз кенішінен өндірілетін, сол магистраль арқылы келетін ресурс енді ортадағы делдал арқылы, басқа тәсілмен жеткізілмек. Ал оның қосымша шығыны ақыр соңында тариф арқылы тұтынушыға түсуі ықтимал. Сондықтан қоғамдық кеңес бұл мәселені жеке кәсіпорындардың келісім-шарттық қатынасы шеңберінде ғана емес, өңірдің әлеуметтік-экономикалық тұрақтылығына әсер ететін маңызды мәселе ретінде көтерді. Үкіметке газ жеткізу шарттарын қайта қарауға ықпал ету, ал облыс әкімдігіне тарифтердің негізсіз өсуіне жол бермеу жөнінде ұсыныстар берілді.
Энергетика саласындағы тағы бір өзекті тақырып – электр энергиясы тарифінің қымбаттауы. Бағаның өсуі туралы мәселе көтерілген тұста тұрғындар арасында алаңдаушылық күшейді. Себебі электр құнының қымбаттауы тек отбасы бюджетіне емес, кәсіпкерлік шығындарға, өндіріс шығыны мен жалпы өңір экономикасына тікелей әсер етеді. Осыған байланысты қоғамдық кеңестің экономика және өңірлік даму мәселелері жөніндегі комиссиясы кеңейтілген мәжіліс өткізіп, тарифті көтеру мәселесін талқылады. Кеңес электр энергиясы тарифінің өсуін қайта қарауды ұсынып, тиісті ұсыныстарды Энергетика министрлігіне, облыс әкімдігіне, облыстық мәслихатқа және монополияларды реттеу департаментіне жолдады.
Қоршаған ортаны кім қорғайды?
Облыстық қоғамдық кеңес төрағасы Берікқали Сәрсенғалиевтың айтуынша, биыл сәуір айында қоғамдық кеңестің тиісті комиссиясы облыстағы ірі өндіріс ошақтарындағы табиғат қорғау шараларының орындалуына мониторинг жүргізген болатын. Оның барысында KPI зауыты бойынша көгалдандыру жоспарының жасалмағаны, кәсіпорын іске қосылғалы небәрі 200 түп көшет отырғызылғаны анықталды.
– Сонымен қатар факелдік жүйеден шығатын ластаушы заттардың құрамы жөніндегі ақпараттың толық ұсынылмағаны да белгілі болды. Ал NCOC компаниясы табиғат қорғау бағытында бірқатар жұмыс атқарғанымен, көгалдандыру шараларын 2030 жылға дейін кейінге шегерген. Мониторинг нәтижесінде қоғамдық кеңес айыппұлдарды экологиялық шараларға қайта бағыттау, үздіксіз экологиялық мониторинг жүргізу, жүйелі ластаушыларға қатысты шараларды күшейту және қоғамдық бақылауды тұрақты тетікке айналдыру жөнінде ұсыныстар енгізді, — деді Берікқали Жоланұлы.
Қаржы мақсатты жұмсалуы тиіс
Облыстық қоғамдық кеңестің мүшелері кезекті отырыстардың бірінде бюджеттің игерілуін тыңдады. Себебі, кеңес құзырына кіретін басты міндеттің бірі –қазына қаражатының тиімді, әрі әділ жұмсалуына бақылау жасау. Осыған байланысты бюджеттік бағдарламалардың әкімшілеріне мониторингті күшейту, жергілікті атқарушы органдар игерілмеген қаражаттың себеп-салдарын ашық жариялауы, қаражатты тиімсіз жұмсауға жол бермеу үшін қоғамдық бақылауды бірлесе жүргізу жөнінде ұсыныстар ортаға салынды.
Кеңестің назарынан тыс қалмаған мәселелердің тағы бірі – өңірдегі мүмкіндігі шектеулі жандарға кедергісіз орта қалыптастыру жәйі туралы. Әлеуметтік және мәдени мәселелер жөніндегі комиссия бұл тақырыпта зерделеу жүргізіп, бірқатар кемшілікті ашып айтты. Әсіресе автобустардағы мүгедектерге арналған орындарды қалпына келтіру, бағдаршамдардың жұмысы секілді шешімі табылуға тиіс қарапайым проблемалар да бар. Ал биыл кеңес мүшелері дәріханалардағы дәрі-дәрмек бағасына мониторинг жүргізді.
Қоғамдық бақылаудың шынайы салмағы – айтылған сөздің қаншалықты іске асқанынан көрінеді. Мәселені анықтау, оның себеп-салдарын таразылау, жауапты тараптардың алдына нақты ұсыныс қою және нәтижесін назардан тыс қалдырмау – осы тізбектің әр буыны өзара сабақтасқанда ғана Қоғамдық кеңестің жұмысы нақты мазмұнға ие болады.
Айбөпе МҰРАТҚЫЗЫ
Фото
