Қазкеңес жаңалықтары
KazKENES жаңалықтарыТаразда мектептердегі тегін ыстық тамақтың жәй-күйі көшпелі кеңейтілген отырыста қаралды
«Тараз қаласының мектептерінде оқушыларды тегін ыстық тамақпен қамтамасыз етудің жай-күйі туралы»
БАЯНДАМА
Құрметті қоғамдық кеңес мүшелері және отырысқа шақырылғандар!
Ас адамның арқауы. «Аштан ақыл сұрама» деген сөз бекер айтылған деймісіз. Бүгінгі таңда елімізде оқушылардың дұрыс тамақтануы өзекті мәселеге айналып отыр. Статистикаға сенсек, мектепке дейінгі бүлдіршіндер арасында тірек-қимыл жүйесі патологиялары мен ас қорыту мүшелерінен зардап шегу фактілері алғашқы орындарға шығады. Одан кейінгі орындарда жүйке жүйесі сыр беретіндер жиі кездеседі екен. Мұның ішкен асына тікелей байланысты екенін мамандар жоққа шығармайды.
Қазіргі заманда әлеуметтік тұрғыда аз қамтылған отбасыларды айтпағанда, баласының жағдайын жасап отырған ата-ананың өзі де күні бойы жұмыста. Болмаса таңертең толық оянбаған, тәбеті ашылмаған баласын сабаққа кешігеді деп безектеп, тиісінше тамақтандырып үлгере алмайды. Көп әке-шешенің баласының мектепте не ішіп, не жеп жүргенін бақылап отыруға қажыры мен уақыты жетпейді.
Еліміздің «Бала құқықтары туралы» заңында әрбір баланың денсаулығын сақтауға айрықша құқығы бар екені және оны ұйымдастыру тәртібі туралы толық түсіндіріледі. Қолайлы орта мен дұрыс тамақтану сол мектептерден басталары сөзсіз. Өкінішке қарай, соңғы жылдары балалардың мектептегі тамақтануына сын көп айтылып жүр. Әсіресе, ас мәзірінде балалар жемейтін тамақ түрі көп дегенді алға тартады.
Тамақтану рационы Қазақстан Республикасы Үкіметінің №320 қаулысына сәйкес жүргізіледі. Оқу-ағарту министрлігінің №598 бұйрығына сәйкес, тамақтың сапасын қадағалау, тамақтың сапасына мониторинг жүргізу әр білім беру ұйымында мониторингтік комиссияның бақылауында болуы тиіс.
Мектептегі тамақтандыру сапасын арттыру мақсатында 2025 жылғы қазан айынан бастап білім беру ұйымдарында тамақтандыру стандарты енгізіліп, бірыңғай типтік мәзір бекітілген. Бұл стандарт мектеп асханаларындағы тамақтың сапасын біріздендіруге және санитарлық талаптардың сақталуын қамтамасыз етуге бағытталған.
Тараз қалалық білім бөлімінің дерегінше, 2025-2026 оқу жылына 1 және 4-сынып аралығында білім алатын 30339 оқушы, әлеуметтік қолдауды қажет ететін 5 және 11-сынып аралығында оқитын 9683 бала, барлығы 40022 бала тегін тамақпен қамтылған. Оқушыларды ыстық тамақпен қамтамасыз ету үшін бюджет қаржысын әрбір жергілікті атқарушы орган өз экономикалық мүмкіндігіне қарай бөледі. Ас мәзірі сол бөлінген қаражатқа сәйкес құрастырылады. Бір оқу жылында 170 оқу күні бар - деп келтірілген есеп бойынша жергілікті бюджеттен 2 млрд 42 млн. 694 мың теңге қарастырылып, әр оқушының бір мезгіл тамақтану құны 550 теңге көлемінде бекітілген.
Негізінде тамақтың құны теңгесінде емес, құндылығында. Бүгінгідей азық-түлік пен жеміс-жидектің, ет, сүт, балық өнімдерінің базардағы бағасы аспандап тұрған кезде бұл қаржыға бала тойып тамақ іше ала ма? Азық-түліктің қымбаттағанына баланың қандай кінәсі бар? Бала мектеп асханасынан қажетті витаминге бай тамақты ішуі керек. Баланың ыстық тағамына бөлініп отырған ақша тиімді жұмсалып отыр деп айта алмаймыз. Мемлекеттен бөлінген қаражат қалай жұмсалуда?
Қалалық қоғамдық кеңес осы істі зерттеп көрді.
Тараз мектептерінде оқушыларды ыстық тамақпен қамтамасыз ету жүйесіне жүргізілген қоғамдық мониторингтік зерделеу және сараптамалық талдау нәтижесінде, бірқатар маңызды және жүйелі сипаттағы кемшіліктер анықталды. Аталған мәселелер тек жекелеген техникалық олқылықтармен шектелмей, жалпы бақылау, есеп жүргізу және жауапкершілік тетіктерінің жеткіліксіз ұйымдастырылғанын көрсетті.
Атап айтқанда, мектептерге жеткізілетін азық-түліктің сапасын растайтын сертификаттардың қалалық білім бөлімінде болмауы анықталды. Жауапты мамандар бұл құжаттардың тендерлік рәсім талаптарының тізбесіне енгізілмегендігімен түсіндіреді. Дегенмен, бұл жағдай азық-түлік сапасына жүйелі түрде бақылау жүргізілмейтіндігінің айғағы болып табылады. Азық-түлік өнімдерінің қауіпсіздігі мен сапасы балалардың денсаулығына тікелей әсер ететінін ескерсек, мұндай бақылаудың болмауы елеулі өкініштерге әкелуі мүмкін деуге толық негіз бар.
Сонымен қатар, азық-түліктің мектептерге жеткізілгенін растайтын жүк құжаттарының болғанына қарамастан, олардың толық көлемде пайдаланылғандығын дәлелдейтін құжаттардың (кесімдердің) жасалмайтыны белгілі болды.
Мектептер тарапынан Тараз қалалық білім бөліміне тек орындалған жұмыстар актісі ғана ұсынылады, онда негізінен тамақтанған оқушылар саны мен бөлінген қаржы көлемі ғана көрсетіледі. Бұл өз кезегінде, жеткізілген өнімнің нақты жұмсалуына құжаттық бақылаудың жоқтығын көрсетеді және қаржылық тәртіптің сақталуына қатысты күмән тудырады.
Жоғарыда аталған Үкімет құжаттарына сәйкес, әрбір мектепте бракераждық комиссия құрылады. Мектептегі бракераждық комиссияның құрамына ата-аналар қауымдастығы, медбике, әлеуметтік педагог, мектеп директоры кіреді. Бракераждық комиссияның ай сайын мектепте тамақтың ұйымдастырылуына мониторинг жүргізіп, акт жасап, қорытындысы тоқсан сайын педагогикалық кеңесте қаралуы қажеттігі көрсетілген.
Ал, бракераждық комиссияның жұмысын қадағалау үшін қалалық білім бөлімі жанынан ведомствоаралық сараптамалық топ құрылады. Ол топтың құрамына білім беру басқармасы, денсаулық сақтау басқармасының, «Атамекен» ұлттық кәсіпкерлер палатасының, қоғамдық ұйымдар мен ата-аналар қауымдастығының өкілдері кіреді.
Қарап отырсаңыз, оқушыларды ыстық тамақпен қамтамасыз етуде мектеп асханаларының жұмысын реттеуші әрі бақылаушы құрылымдардың саны жетерлік-ақ. Соған қарамастан, мектептердегі тамақтану нормативтерін бақылау жұмыстары әлсіз, тіпті орындалмайды деп айтуға толық негіз бар.
Мониторингтік зерделеу жүргізу барысында, бракераждық комиссиялардың қызметіне қатысты бірқатар сұрақтар жауапсыз қалды. Соңғы үш жыл ішінде азық-түлік пен дайын тағам сапасына қатысты бірде-бір шағымның тіркелмеуі, сондай-ақ жауапсыз мердігерлермен келісім-шарттардың бұзылмауы комиссиялардың жұмысы формалды сипатта жүргізілуі мүмкін деген болжамға әкеліп тірейді. Тәжірибе көрсеткендей, кез келген жүйеде белгілі бір деңгейде кемшіліктер орын алатыны белгілі, ал шағымдардың мүлдем болмауы керісінше бақылау тетіктерінің формальды түрде, тек қағаз жүзінде құрылғандығын білдіреді.
Тағамның сапасы мен құнарлылығына қатысты да нақты бақылау шаралары ұйымдастырылмаған. Тамақ құндылығы мен сапасын анықтау мақсатында құзырлы орган өкілдері сынамалар алып отыруы қажет.
Өкінішке орай, мектеп асханаларында ұсынылатын тағамдардың тағамдық құндылығы мен санитарлық талаптарға сәйкестігіне талдау жүргізілмейді және бұл бағытта жоспарлы жұмыстар қарастырылмаған. Нәтижесінде, оқушылардың сапалы әрі теңгерімді тамақтануы қамтамасыз етіліп отыр ма?- деген сұрақ та ашық күйінде қалып отыр.
Оқушылардың тамақтануына қатысты есеп жүргізу жүйесінде де олқылықтар жеткілікті. Ай сайын ұсынылатын табельдік мәліметтерде мектепке келмеген оқушылардың себептері толық әрі нақты көрсетілмейді. Бұл жағдай негіздемесіз немесе дәлелсіз есептердің ұсынылуына мүмкіндік беріп, бюджет қаражатының мақсатсыз жұмсалуына себеп болатыны белгілі. Сонымен қатар, мұндай есептердің жекелеген мүдделі тараптардың пайдасына бұрмалануы мүмкін деген күмән туындайтындығы да жасырын емес.
Жалпы алғанда, қалалық білім бөлімі тарапынан мектептердегі ыстық тамақты ұйымдастыруға қатысты орталықтандырылған бақылау жеткілікті деңгейде жолға қойылмаған. Атап айтқанда, бракераждық комиссиялардың құрамдары, олардың қызметі, сондай-ақ анықталған кемшіліктерді тіркеу журналдары бойынша жүйелі бақылау мен талдау жүргізілмейді. Бұл функциялардың көпшілігі жекелеген мектептердің құзыретіне қалдырылған, ал мұндай тәсіл бірыңғай стандарттардың сақталмауына және жауапкершіліктің бытыраңқылығына әкеледі.
Сонымен бірге, ыстық тамақпен қамтылуы тиіс әлеуметтік санаттағы оқушылардың есебіне қатысты да мәселелер анықталды. Бастауыш сынып балаларының барлығы бірдей тегін тамақтанғанымен, мектептердегі тамақтандыруды ұйымдастыруда ілгерілеушілік байқалмайды. Ваучер былтырғы көрсеткіштің деңгейінде қалып отыр.
Атап айтқанда, ваучер ала алмаған, бірақ қамтылуы қажет оқушылардың орталықтандырылған деректер базасы қалыптастырылмаған. Бұл жағдай олардың нақты саны мен қамтылу деңгейін бағалауға мүмкіндік бермейді және әлеуметтік қолдаудың тиімділігіне кері әсерін тигізеді.
Жоғарыда аталған жайттар мектептерде ыстық тамақты ұйымдастыру жүйесінде бақылау мен есеп жүргізудің жеткіліксіздігі, ашықтықтың төмендігі және нақты жауапкершіліктің жоқтығынан орын алып отыр деп айтуға негіз бар. Бұл өз кезегінде, балалардың денсаулығына қауіп төндіруі, мемлекет қаражатының тиімсіз жұмсалуына әкелуі және әлеуметтік әділеттілік қағидаттарының бұзылуына себеп болуы мүмкін. Осыған байланысты, аталған бағытта жүйелі, кешенді және нақты бақылау тетіктерін енгізу қажет деп санаймыз.
Құрметті әріптестер!
Бүгінде, мектеп асханасы бизнес көзіне айналып барады. Мектеп асханаларының басым бөлігі жеке кәсіпкерлерге сеніп тапсырылған. Бұл – мемлекетке түсетін шығынды азайтқанымен, тамақтың сапасын бақылау жағы әлсіреп кеткендігін байқатады. Көптеген тәртіп бұзушылықтар рұқсат беру құжаттарын алу сатысында анықталып жататыны айрықша алаңдаушылық туғызып, бақылауды қатаңдатуды талап етеді.
Әрине, пайда табу кәсіпкерлер үшін қажет-ақ. Өйткені, оны тендерден жеңіп алған жеткізіп берушілердің ыстық тамақ дайындау үшін қажетті шикізатты төмен бағаға алып, жеткізуге тырысатыны да белгілі. Өкінішке орай, осындай келеңсіз жайттардан мектептердегі балаларды тамақтандыру сапасына қатысты мәселелер жылдан жылға ұлғайып барады.
Сонымен, Тараз қаласы мектептеріндегі асханаларды кімдер жалға алып, қызмет көрсетіп жүр?
Қаладағы 80 мектептің оқушыларын тегін тамақпен қамтуға бюджеттен қарастырылған үш миллиардқа жуық, дәлірек айтқанда 2 млрд. 946 млн. 880 мың теңге қаражатты 17 кәсіпкер конкурстық негізде жеңіп алған. Оның 6-уы 300 млн. мен 594 млн. теңге аралығында қомақты үлеске ие болған.
Олардың қатарында, «АсЭко» ЖШС-і (директоры Т.Лолохаев) 594,8 млн. теңгеге, «Дәмді тамақтар» ЖШС-і (директоры Ғ.Ю.Каримов) 563,8 млн. теңгеге, жеке кәсіпкер Тоқсейтов 465,5 млн. теңгеге, жеке кәсіпкер Қузьменко 368,4 млн. теңгеге, жеке кәсіпкер Нұрмағанбетов 306,9 млн. теңгеге және жеке кәсіпкер Нұржанов 295,3 млн. теңгеге мектеп асханаларын ыстық тамақпен қамту конкурсын жеңіп алған. Осы аталған кәсіпкерлердің қызмет аясынан тыс қалған 23 мектеп асханаларын жалпы сомасы 342,2 млн. теңгеге 7 жеке кәсіпкер жалға алған.
«Мемлекеттік сатып алу туралы» Заң бойынша веб-порталға кәсіпкерлер баға жөніндегі ұсыныстарын көрсетеді. Заң бойынша ең төменгі құнды көрсеткен кәсіпкер жеңімпаз атанып шыға келеді. Бұл жерде бағаның төмен көрсеткіші ғана ескеріледі. Ал көрсетілген ақшаға қандай тамақ берілетіндігі, яғни тағамның сапасына мән берілмейді.
Мониторинг барысында ата-аналар тарапынан тамақтың сапасына қатысты айтылған сын-ескертпелерді сараптасақ, олар негізінен тендерден 10 және одан да көп мектеп асханаларын жеңіп алған жалға алушылардың адресіне айтылып жатады. Атап айтқанда, «Дәмді тамақтар» ЖШС-і директоры Ғ.Ю. Каримов -12 мектеп, «Ас Эко» ЖШС-і директоры Т.Лолохаев – 16 мектеп және жеке кәсіпкер А.Т.Тоқсеитов-16 мектеп.
Бұл – бір кәсіпкер бір мезгілде осынша мектепке қызмет көрсетеді деген сөз. Бір адам күніне он-он бес мектепті қалай бақылай алады? Ол тұрмақ небәрі 2-ақ мектеп асханасын бірнеше жылдан бері жалға алып жүрген кәсіпкер Тұяқбаева №20 мектепке ыстық тамақ дайындауға қажетті азық-түліктерді мектепке аптасына бір-ақ рет жеткізіп беретіндігін аспаздар хабардар етті. Сонымен қатар, оқу жылының үшінші тоқсанынан бастап, оқушыларға бюджет қаражаты есебінен берілетін тегін ыстық тамақтың құны 50 теңгеге көтеріліп, 600 теңгеге жеткеніне қарамастан, бұл асханананың ас мәзірінде 10 сәуірден бастап аптасына бір рет беріліп келген ұлттық тағамның алынып тасталуы бізге де түсініксіз болды.
Ал, қызмет аясындағы 16 мектептің асханаларындағы тамақ дайындау процессін қадағалауға, әр мектепке күнделікті қажетті балғын (свежий) азық түлік жеткізіп беріп отыруға бір өзінің мұршасы жетпейтіндігі айтпаса да түсінікті. Мектептерді аралау, және мектеп басшыларымен сөйлесу барысында мұндай ірі кәсіпкерлердің іс жүзінде көрінбейтіндігі, мектептердегі түскі ас құнының басым бөлігі бұрынғыша алыпсатарларға кетіп жатқандығы анықталып отыр. Делдалдарды сатып алу процесінен қалай алыстатуға және мектептегі тамақтандырудың құнын қалай арзандатуға болады деген сұрақтарға тұшымды жауап ала алмадық.
Біздің түйгеніміз, негізгі мердігер осынша «нан талаптардың» қызмет ақысын төлеу, асхананы жалдау құны, аспазшылардың жалақысына жұмсалатын шығындар әрине оқушылар тамағынан үнемдеу есебінен жүргізілетіндігі. Сол себепті олар баланың денсаулығын ойлаудан гөрі шыққан шығынның орнын толтыру, сонымен қатар үстінен пайда табу мақсатында арзанқол азық-түлік табудың жолын іздейді. Еттің, майдың, көкөністің арзанын алады. Ал одан соң тамақта қайдан сапа болсын?
Осы жерде Сіздерге ой салатын бір жайтты айта кетуді жөн көріп отырмыз. Бүгінгі отырыстың күн тәртібіндегі мәселені зерделеу барысында бізбен сұхбаттасқан «Ауыл Береке» базарында бірнеше жылдан бері картоп, пияз, сәбіз секілді азық-түлік тауарларын сатумен айналысатын, өзінің аты-жөнін көрсетпеуді өтінген бір азамат базарда нақты ақшаға өте қоймайтын сапасыз, ұсақ картоптар мен сақталу мерзімі өтіп, солып қалған көкөністерді бала-бақша, мектеп, аурухана, әскери гарнизон тәрізді бюджеттік мекемелерді ыстық тамақпен қамтамасыз ететін мердігерлер сыпырып-сиырып алып кететіндігін айтып таңқалдырды.
Біздің балаларымыздың осындай сапасыз өнімдерден дайындалған тағамдарды пайдаланып жүрмегендігіне кім кепіл?
Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің Қазақ тағамтану академиясы Ұлттық салауатты тағамтану орталығы әзірлеген «Мектеп оқушыларының тағам рационы бойынша бірыңғай стандарттар» нормативіне сәйкес мектеп асханаларында көкөністер мен жемістер берілумен қатар, балғын көкөністерден салаттар дайындалуы тиіс.
Сүт және сүт өнімдері, әрбір тағамның құнарлылығы оны құрайтын ақуыз, көмірсутегі, май есептелініп нормаға сай берілуі қажет. Балық, жұмыртқа, ірімшік, сүзбе, тауық еті – кемінде аптасына бір рет оқушылардың тамақтану мәзіріне енгізілуі қажет.
Мектептердегі ас мәзірін облыстық білім басқармасы бекітеді. Мониторинг барысында, мектеп асханаларының ас мәзірлерінің тізбесіне қарай отырып, Денсаулық сақтау министрлігі мен Тағамтану академиясы белгілеген мектеп оқушыларын ыстық тамақпен қамту стандарттары әншейін орындалмайтын ұсыныс па деген ойға қаласың. Өйткені асханада ілулі тұрған мәзірді сараптасақ, бұл стандартты жоспарлы түрде орындап жатқан мектептер жоқтың қасы.
Құрметті отырысқа шақырылған білім саласының басшылары!
№37 мектеп асханасы апатты жағдайда. Мектептің жағдайын өздеріңіз де қала әкімі де жақсы біледі. Бірақ әзірге қолға алынып жатқан жұмыстар жоқ.
Түрксіб алқабындағы 1971 жылы соғылған 150 балаға арналған балабақша орнындағы мектеп осы уақытқа дейін жөндеу көрмеген. Макаренко атындағы мектепте асхана жоқ. 500 метр жерде жолдың екінші бетінде орналасқан 80 балаға арналып, ұжымның күшімен соғылған асханада төрт мезгілмен 321 бала ыстық тамақ ішеді. Асхананың мектеп ғимаратынан мұндай қашықтықта орналасуы өте ыңғайсыз, әрі оқушылар үшін қауіпті. Әсіресе ауа райы қолайсыз, яғни жауын-шашын, жел, қар, батпақ кездері оқушылардың асханаға қатынауы қиындайды.
Асханада киім ілетін орынның болмауы және қол жуатын орын мен тамақтану орнының тым жақын орналасуы санитарлық талаптарға сай келмейді.
Бектөбе елдімекеніндегі Амангелді орта мектебінің асханасы өте тар. Және баспалдақтары қисынсыз. Тіп-тік соғылған. Оқушылардың құлау қаупі көп. Жарақат алған оқушылар да болыпты.
Көптеген мектеп асханаларының ас мәзірінен баланың денсаулығына ең қажетті сүзбе, айран кездеспеді. Аспаздан себебін сұрасақ, бағасының өте қымбаттап кетуімен түсіндіреді. Негізінде, жылдың басында келісімге қалай келді, жылдың аяғына дейін сол мәзір сақталуы керек қой. Нарықта азық-түліктің қымбаттағанына баланың қандай кінәсі бар?
Мектеп асханаларында көрсетілімге қойылған күндік дайын ыстық тамақ үлгісінің құрамын сараптасақ, мектеп асханаларында ас мәзіріндегі тамақ түрін дайындау технологиялық картасы (калькуляция) бойынша міндетті түрде пайдаланылатын кейбір негізгі азық-түліктердің дайын тамақ құрамында жоқ екендігі немесе басқа арзан қолды азық-түлікпен алмастырылғандығын, ыстық тамақ мөлшері 200 грамнан әлдеқайда аз, 50 грамм ет мөлшерінің кей асханаларда 10 граммға да жетпейтіндігін қарапайым көзбен-ақ аңғаруға болады. Нақтырақ айтсақ, аспаздар тағам дайындау технологиясына сай келмейтін азық-түлік пайдаланады. Түрлі жармалардан жасалған ботқаларды дәмсіз, тіпті жеуге жарамайды. Салат дегені – сәбіз бен қырыққабат, онысы да балғын емес, сола бастаған өсімдіктерді турай салған. Компоты құбыр суының дәмі бар қоңыр сұйықтық.
Ал, асхана тамақтары дәмсіз болғандықтан, оқушылар тарелкаларындағы тамақты сол күйінде кері қайтарып береді, пайдаланылмаған үлкен көлемдегі тамақ қоқысқа тасталынып, ысырап етіліп жататынын оқушылар тамақтанып кеткен соң-ақ байқауға болады.
Осындай келеңсіздіктерді көзбен көріп, құлақпен естігеннен кейін «мектептегі әлеуметтік жағдайы әлсіз отбасылардың балалары тегін ыстық тамақпен қамтамасыз етіліп жатыр» деген ақпарат әншейін есеп үшін жасалып жатқан амал ма деген жымысқы ой келеді. Мұндай көзбояушылықтың қажеті бар ма? Бүгінгі күні балаларды тамақтандыру бұл - кәсіп. Олар пайда көріп жатыр. Мемлекеттен бірнеше миллиардтаған теңге бөлінеді. Ол бөліп жатқан ақша жуындымен кетіп жатса одан не пайда? Осындай жайттан кейін тамақ дайындауға бөлінген қаражат аздық етеді деп қалай айтуға болады?
Бұл жәйттардың өзі-ақ мәселенің қаншалықты өзекті екендігін көрсетсе керек. Кәсіпкерлердің нағыз жауапсыздығы мен салғырыттығынан, саланы «майшелпекке» айналдырған тендер ұйымдастырушылардың ашкөздігінен біз балаларымыздың мектепте құнары жоқ сапасыз тамақпен асқазанын алдап, ашқұрсақ болып жүруіне жол ашып отырмыз.
Біздің мектеп асханаларында мониторинг жасап жүргенімізді естіген бірнеше ата-ана мектеп асханаларында орын алып жатқан осындай былықтардың салдарынан балаларының мектептен ашқұрсақ қайтатындығын қоғамдық кеңеске арнайы бұрылып, наразылықтарын білдірді. Ата-аналарға өз баласының мектепте қабылдап отырған түскі асымен танысуға асхана қызметкерлері рұқсат етпейтіндігі белгілі. Сондықтан, мектеп асханаларына деген көңілтолмастығын, перзенттерінің білім ордасынан шаршап қана емес, сондай-ақ қарындары қатты ашып оралатындарын әлеуметтік желілер арқылы ашық білдіріп жататын ата-аналар да аз емес.
Мектеп асханаларына қызмет ететін жалға алушылар баланың денсаулығын ойламайтындығы белгілі. Мектеп асханаларындағы ас мәзірі құнарсыз, буфеттерінде көбіне ұннан жасалған, құрамында қанты көп өнімдер сатылады. Балғын көкөністерден жасалған өнімдер мен жемістер жоқтың қасы. Дәмсіз тағам, салмағының аз болуы, тауарлардың қымбаттығы, тазалықтың сақталмауы, тізе берсек, өте көп.
Мониторинг барысында, кейбір мектеп асханаларындағы азық-түлік сертификатқа сәйкес емес болып шықты. Мысалы құжаттарда, азық-түліктің бір түрі жазылған болса, іс жүзінде мүлдем басқа немесе талапқа сай емес тауар болып тұр, кейбір мектептердің асханаларындағы азық- түліктің кейбір құжаттары мүлдем жоқ.
Мысалы, Нурмахамбетов жалға алған №70 мектеп асханасында да табиғи ірімшіктің орнына «Княжна» сыр өнімі берілген.
Кәсіпкер Тоқсейтовтың иелігіндегі №56 мектеп асханасында бракераждық комиссияның ескертуіне қарамастан, күні бүгінге дейін ыстық тамақпен қамтылған балаларға пайдалануға болмайтын «Деревенский» атты сыр өнімі пайдаланылуда.
Мектеп асханаларындағы ас мәзірінің сапасы балалардың денсаулығына, үлгеріміне және жалпы өмір сапасына тікелей әсер ететіндігі ғылыми негізде дәлелденген. Балаларды емдеуден гөрі, дұрыс тамақтандыру арзанырақ, әрі маңызды емес пе? Бұл жағдайда коммерциялық көзқарастан гөрі, болашақ ұрпақтың денсаулығына көбірек алаңдаған дұрыс болар.
Қоғамдық кеңес жанынан құрылған тәуелсіз сараптамашылар тобы қала мектептері асханаларындағы кемшіліктердің бәрі, аспаздардың жұмысқа салғырт қарауының салдарынан, жауапкершіліктің төмендігінен орын алып отырғандығына көз жеткізді. «Қаржы жетпейді» деген сылтау ғана. Рас, қаржы жетіспеушілігіне байланысты проблемалар болады. Оқушылардың тамақтануын ұйымдастырудағы орын алған негізгі кемшіліктер қаржының жетіспеушілігінен емес, жұмысты дұрыс жолға қоймағандықтан болып отыр.
Біздің ұсынысымыз бір кәсіпкердің бірнеше мектепте тендер ұтып алу мүмкіндігін шектеуге байланысты өзгерістер қарастыру қажет. Мысалы, алдыңғы жылғы Байзақ ауданында Киікбаев атындағы мектептегі оқушылардың жаппай улануына себеп болған жеке кәсіпкер Токсеитовтің Сарысу, Жамбыл, Байзақ, Т.Рысқұлов, Меркі аудандары мен Тараз қалысының 93 мектебін ыстық тамақ ұйымдастыруға бюджеттен бөлінген 2.5 млрд. теңге лотты жеңіп алғандығы анықталған. Ал, үстіміздегі оқу жылына бөлінген бюджет қаражатының жалпы сомасының алтыдан бір бөлігі немесе 465 млн. осы мердігердің үлесіне тиісілі.
Бұл ретте, азық-түлік өнімдерінің сапасы, қауіпсіздігі және сақтау мерзіміне байланысты талаптар қатаң сақталуы тиіс. Жауапты органдар мектептерге жеткізілетін барлық тағам өнімдерінің сертификатталуын және олардың сапасын жүйелі түрде тексеруді қамтамасыз етуі тиіс.
Асханадағы орын алып отырған келеңсіздіктерді мектеп басшылығынан емес, тендерді әділетсіз ұйымдастырған шенеуніктерден қарастыру керек.
Мәселенің шындығына келсек, мектеп директоры асхананы жалға алған кәсіпкердің жұмысы маған ұнамайды, сапалы емес деп шағым айтуға дәрменсіздік танытады. Өйткені, кәсіпкер тек білім бөліміне ғана бағынады. Ал ол жердегілер күнде келіп баланың не жеп отырғандығын қадағалай алмайды.
Тіпті қоғамдық кеңес тарапынан қала мектептерінде оқушыларды ыстық тамақпен қамтамасыз етілуіне қоғамдық зерделеу жұмыстары жүргізілетіндігі туралы бірнеше күн бұрын хабардар еткенімізбен, бірде-бір мердігер немесе олардың жұмысын бақылаушы білім саласының қызметкері келіп, мониторинг барысымен танысуды қажет деп таппады.
Құрметті әріптестер!
Таяуда әлеуметтік желіде «Атамекен» ұлттық кәсіпкерлер палатасы еліміздің әр аймақтарында мектептегі тамақтандыруды ұйымдастыратын бірыңғай әрі ортақ комбинат ашу идеясын ұсынды. Өйткені, мектепте бизнес ашып, тамақтандырумен айналысатын компаниялардың барлығы бірдей реестрге кірмейтіндігіне қатысты дәйектер көптеп анықталуда. Олардың кейбірі санитарлық нормаларды орындауға, тамақтың нәрлілігін, калориясын қамтамасыз етуге қауқарсыз. Сондықтан, қаламызда барлық мектептерде ыстық тамақ әзірлеумен айналысатын бір ортақ комбинат құрып, мектептегі тамақтандыруды соның реттеуіне тапсырса, жағдай түзелер еді деген де ұсыныс көтеріліп жүр. Бұл жөнінен жоғарғы билік те хабардар болар, шешімді солардың еншісіне қалдырайық.
Балалар тамағындағы ең өзекті мәселе - ас мәзірі. Мектептерде перспективалық маусымдық ас мәзірлерін дайындау барысында оқушылардың мектепте болу ұзақтығы және олардың жас ерекшеліктері ескерілуі қажет.
Сондықтан, ас мәзірінде балалардың жасы мен ерекшеліктеріне сай құнарлы тағамдардың болуы міндет.
Бастауыш сыныптағы балалар мектептегі энергия шығындарын өтеу үшін тағамдық құнарлылығы 400-420 калориядан кем болмайтын ас тұтынуы тиіс. Бірақ, мұндай талаптар мектеп асханаларының барлығында сақталады десек, артық айтқандық болар еді. Статистикалық деректерге сүйенсек, мектепке жаңадан барған балалардың 35 пайызы дұрыс тамақтанбаудан түрлі созылмалы ауруға ұшырайды екен. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының деректері бойынша, Қазақстанда балалардың төрттен бірі артық салмақтан, ал олардың ішінде тең жартысы семіздіктен жапа шегеді. Бұл -жеткіншектердің өсе келе инфекциялық ауруларға ұшырауға бейім болу әрі жасына жетпей жер құшу қаупін арттырады. Дәрігерлердің айтуынша, қант диабетінің 44 пайызы, жүректің ишемиялық ауруының 23 пайызы, ісік ауруының 40 пайызы артық астан туындаған салмақ пен семіздіктен болады. Мамандар мектептегі тамақтандырудың бүгінгі тәжірибесі диабет пен онкологиялық ауруларға апаратынын алға тартып отыр. Қалай десек те, ауру астан келмесін десек, оқушылардың тамағына жауапкершілікпен қараған жөн.
Мониторинг барысында тағы бір байқағанымыз аптасына бір күн балық өнімі беріледі. Алайда мұздатылған балықты қайнатқанда ол өзінің дәмдік қасиетін жоғалтады. Сондықтан, оқушылардың басым бөлігі оны татып алмайды, сол күні үйлеріне аш қайтады.Сол сияқты қауқары жоқ үй кеспесіне де оқушылардың тәбеті шаппайды.
Тағамды технологиядан ауытқып әзірлейді, есептен алдау және кем өлшеу фактілері орын алады. Жоғары сынып оқушылары үшін тамақ нормасы сақталмайды, сақталған күннің өзінде ол артық салынған 2-3 қасық көлеміндегі құнарсыз гарнир есебінен толықтырылады.
Сол себепті баланың есеюіне қарай мектеп тамағына көңілі толмайтын ата-аналардың наразылығының да қисыны бар. Өскелең организм көбірек тамақ тұтынады, әрі оның әр алуан болуын талап етеді. Асханалардың көбі бұл сұранысты өтей алмай отыр.
Сол себепті, тағам құндылығының жоғары болуына және оның сапалы әрі қауіпсіз дайындалатындығына сенім аз. Өйткені, кәсіби білімі төмен адамға балалардың тамағын дайындауды қалай сеніп тапсырасыздар?! Қарапайым ғана ұнтақ ботқаны пісіру білмейтін адамға небір түрлі тамақ пісір деген талапты қалай қоясыздар? Асханада қандай жағдайда да кәсіби білімі бар адам жұмыс істеуі қажет.
Екіншіден, білім бөлімі тарапынан мектеп асханаларындағы аспаздар мен оларды жұмыспен қамтушы мердігерлер арасында еңбек келісім-шартының орындалуына уақтылы зерделеу шаралары ұйымдастырылмайтындығы, зерделеу нәтижесі бойынша ұсынымдық хат алмасу болмайтындығы анықталды. Бұл салғырттықтың нәтижесі, жазатайым балалардың астан улану дәйегі орын ала қалған жағдайда еңбек міндеттемесі жоқ аспазға кім жауапкершілік арта алады? «Бала – болашағымыз!», - деп ұрандатып жүргенде, ұран жайына қалып, зардап шектірілмейтіндігіне кім кепіл. Сондықтан, бұл мәселеге өкілетті мемлекеттік орган ретінде қалалық білім бөлімі тездетіп мән беруі қажет деп санаймыз.
Мектеп асханаларында орын алып отырған осындай келеңсіз жайттарды бізбен бірге көріп, көзі жеткен директорларының бірі «Бұл балалардың денсаулығына зиян екендігін түсінеміз әрине, бірақ әрбір тәрелкедегі ботқа үшін мен жауап бере алмаймын ғой. Егер асхана жалға берілмейтін болса, біз ондағы тағам сапасын үнемі қадағалап, мұндай келеңсіздіктерді дер кезінде тойтарып отырар едік»,- деген уәж айтады.
Дегенмен, мектеп асханаларындағы ас мәзірін мектеп директорлары қадағалайтындығын, бракераждық комиссияны өзі басқаратынын ескерсек, мектеп басшысының соншалықты дәрменсіз күйде еместігіне көз жеткізуге болады.
Бала қай жерде болмасын тоқ жүруі тиіс. Негізінде тамақтың құны теңгесінде емес құндылығында ғой. Ата-аналар мен сарапшылардың айтуынша, бүгінгі мектеп асханаларындағы ыстық тамақтың құнарлығы балалардың асқазанын қанағаттандыра алмайды, оларға тағамның дәмі ұнамайды. Сондықтан, оқушылар асханада берілген тамақтан гөрі сырттан тамақтануды жөн санайды. Кейде осындай кездейсоқ тамақтарға әуестіктің салдары өкінішті жағдайларға душар етіп жатады.
Мысалы, өткен жылғы Байзақ ауданындағы Мырзатай орта мектебіндегі 12 оқушының улануына мектеп жанындағы дүкеннен алынған тағамдар себеп болған. Сол күні таңертең балалар мектептің қарсы бетіндегі дүкеннен жылдам дайындалатын тағамдар алып тұтынған. Арада 1-2 сағат өткен соң, балаларда жүрек айну, құсу, бас ауруы және әлсіздік сияқты улану белгілері байқалған.
Өкінішке орай, қазіргі уақытта мектеп маңында денсаулыққа зиян, қолдан жасалған тәтті тағамдар мен газдалған сусындар сататын дүкендер көптеп орналасқан. Қалтасында ата-анасы мектепте «жүрек жалғау» үшін салып берген ақшасы бар оқушылар сабақ басталар алдында осындай сапасы беймәлім өнімдерді сатып жеуге құмар. Балалардың ата-аналары, мектеп мұғалімдері осы мәселені реттеу жөнінде биліктен шара қолдануды сұрап, талай дау-дамай туғызып, әлеуметтік желілерді шулатып жатқанымен қорытынды шығатын түрі жоқ.
Мектеп асханасындағы қауіпсіздік – жай ғана санитариялық норма емес, бұл болашақ ұрпақтың денсаулығына салынған инвестиция деп түсіну керек. Әрбір заңбұзушылық – баланың денсаулығына төнген нақты қауіп. Баланың денсаулығы – елдің стратегиялық капиталы, ал мектеп асханасындағы бақылаудың әлсіздігі сол капиталға түскен көлеңке болып саналатындығын ескеруіміз қажет.
Біздің мектеп асханаларында ең басты проблема – бақылаудың жүйесіздігі. Асхана жеке кәсіпкердің қолында болғанымен, ол – әлеуметтік нысан.
Тамақтандыру орындары, оның ішінде мектеп асханалары әрдайым бақылау назарынан тыс қалдыруға болмайтын нысан. Оларды шағын бизнеске жарияланатын дүркін-дүркін мораторий аясында тексермеу ақылға сыймайды.
Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің «Білім беру обьектілеріне қойылатын санитариялық- эпидемиологиялық талаптар»» санитариялық қағидаларын бекіту туралы бұйрығы бойынша балалардың дені сау, жан-жақты жетілген азамат болып қалыптасуы үшін мектептерге белгіленген санитарлық талаптар қойылады.
Мектеп асханаларында балалардың жаппай улануына жол бермеу, әр түрлі инфекциялық ауруларға шалдықпау және жалпы денсаулығына зиян келтірмеу қазіргі таңда басым бағыттардың бірі болып саналады. Ол үшін мектеп асханаларының жағдайы санитариялық талаптарға сәйкес болуы және бұл асханаларда дайындалатын тағамның қауіпсіз болуы тиіс.
Халықтың санитариялық-эпидемиологиялық салауаттылығы саласындағы мемлекеттік бақылау және қадағалау Қазақстан Республикасының «Кәсіпкерлік кодексіне» сәйкес жүзеге асырылады. Осы құжатқа сәйкес, оқу жылы басталар қарсаңында мектеп және мектепке дейінгі ұйымдардың асханаларына санитарлық-эпидемиологиялық бақылау органдары жоспарлы тексерулер жүргізу қажеттілігі айтылады. Тексеру жиілігі тәуекел дәрежесін бағалау критерийлеріне байланысты жоғары, орта және төмен болып дәрежеленеді. Ұйымдасқан ұжымдардағы қоғамдық тамақтандыру нысандары (балабақшалар мен мектеп асханалары) жоғары тәуекел дәрежесіне жатады, сондықтан мұндай нысандарда тексеріс жарты жылда бір реттен жиі емес мерзімде өткізіліп тұру қажеттігі айтылған.
Дегенмен, қоғамдық кеңес жүргізген мониторингтік зерделеу нәтижесін сараптасақ, санэпидемстанса қызметкерлері тамақтың дайындалу технологиясы мен оған пайдаланылатын азық-түліктің сапасына көңіл бөлуді қажет етпей, тек ара-тұра тек мектептердегі асханалардың тазалығын қадағалаумен ғана шектелетін сыңайлы.
Бұрын мектептерді тексеру, жазалау ма, әлде шынайы бақылау ма, санэпид қызметкерлері мектепке, балабақшаға келгенде не болады? Асхана жабыла ма, директорға айыппұл салына ма, қауіпсіздік қалай?- деген сұрақтар мұғалімдерді, тіпті кәсіпкерлерді мазалайтын. Ал, бүгінде осы жылдар бойы қалыптасқан жүйе нақты бақылаудан гөрі формалдылыққа айналып кеткен тәрізді. Жуырда, әлеуметтік желілерде мектептерді санитариялық-эпидемиологиялық қызмет мамандарының тексеруіне қатысты үкіметтік деңгейде заңнамалық түзетулер енгізу жоспарланып отырғандығы туралы жайлы хабар айтыла бастады. Әліптің артын бағайық, ағайын!
Құрметті әріптестер!
Соңғы жылдары мектеп асханаларына улануға қатысты даулы мәселелер жиілеп барады. Бұрындары мұндай болмады ма, болса да аз ба еді, әлде біз ести бермеуші ме едік, білмейміз. Әйтеуір, соңғы жылдары мектептің айналасында дау-дамай көбейіп кетті. Өкінішімізге қарай, білім ордаларындағы әлімжеттік, буллинг, жазатайым жағдайлар, оқушылардың өз-өзіне қол салуы жайлы ақпаратты жиі еститін болдық. Оған, енді астан улану фактілерінің де көбейіп бара жатқаны қосылып отыр. Бұл - көпшіліктің көкейіндегі күдікті үдетіп, қоғамды алаңдатып отырғаны рас.
Мамандардың пайымдауынша, мектеп асханаларындағы қауіп көбіне көзге көрінбейтін, бірақ жүйелі сипат алған кемшіліктерден туындайды. Ең алдымен, тағам өнімдерін сақтау талаптарының бұзылуы, яғни температуралық режимнің сақталмауы, жарамдылық мерзімінің қадағаланбауы, шикі және дайын өнімдердің бірге орналастырылуы – уланудың басты себептерінің біріне айналады. Сондай-ақ, асхана қызметкерлерінің медициналық тексеруден толық әрі уақытылы өтпеуі, санитариялық кітапшалардың қадағаланбауы да тәуекелді арттырады. Ал мектеп асханаларын жалға алған кейбір жеке кәсіпкерлер тарапынан жауапкершіліктің жеткіліксіздігі, үнемдеу мақсатында сапа талаптарын айналып өту әрекеттері жағдайды күрделендіре түседі. Нәтижесінде, балалардың денсаулығына тікелей қатер төндіретін жүйелік осалдықтар қалыптасады.
Мысалы: 2023 жылы Н.Киікбаев атындағы мектеп-гимназияның 44 оқушысы мен екі мұғалімі инфекциялық аруханадан бір-ақ шықса, 2025 жылғы қараша айында Мырзатай ауылында да балалар астан уланып, білім саласына жауаптыларды аяғынан тік тұрғызды.
Өткен жылдың аяғында Маңғыстау облысының «Мұнайлы» ауылындағы мектеп асханасындағы жағдай маңғыстаулық ата-аналарды ғана емес, бүкіл қазақстандықтарды алаңдатып қойды. Өйткені, бір емес 466 баланың астан улануы бұрын-соңды болмаған оқиға. Оқушылардың 100-ге жуығы ауруханаға жатып, екі бала жан сақтау бөліміне түскен. Мұнайлыдағы жағдайдың түзелгені сол еді Бейнеу ауданындағы мектептің бірінде тағы 16 бала астан уланған.
Үстіміздегі жылдың 21 қаңтар күні Меркі ауданына күрес түрінен оқу-жаттығу жиынына Қызылорда облысынан келген 12–17 жас аралығындағы 22 жасөспірім астан уланып ауруханаға жеткізілген.
Сонда балалардың астан улануының жиілеуіне не себеп? Сараптама нәтижесінде тамақтан уланудың негізгі себептері асхана қызметкерлерінің тамақ дайындау, тамақ өнімдерін тиісті температуралық режимде сақтау технологиясының бұзылуы болып табылған.
Осындай қауіпті жағдайлардың алдын алу үшін мектеп асханаларын бір жағы тамақты текке төкпейтін, екінші жағынан, уланып қалудан қорықпайтын тамақтандыру орнына айналдыруымыз керек. Ал, жауапсыз азық-түлік жеткізушілеріне қатысты қабылданатын шараларды қатаңдату, соның ішінде оларды «қара тізімге» қосу және мектептерді азық-түлікпен қамтамасыз ету құқығынан біржола айыру жолдарын қарастыру қажет деп санаймыз.
Мектептердің көбінде буфет жұмыс істейді. Мектеп асханасы – сауда жақсы жүретін, жеткізушіге жақсы табыс әкелетін орын. Балалар, мұғалімдер үнемі бірдеңе сатып алып жатады. Өкінішке орай, мониторинг барысында біздер буфет өнімдерін сатуда қалыптасқан бірегей тәртіпті байқамадық.
Негізгі кемшіліктің бірі - барлық мектеп асханаларында буфеттік өнімдер сатуға қойылатын талаптар орындалмайтындығында. Буфеттегі сатылатын өнімдердің ассортименті де өзекті мәселе. Көптеген мектепте сертификаты жоқ шикізаттан дайындалған өнімдер, құрамында май мен қант мөлшері шектен тыс тағамдар бұрынғыдай сатылып жатыр. Ұннан жасалған тағамдарды дайындаудың өзіндік құны барлық жерде бірдей болғанымен, сату бағасы әртүрлі.
Мысалы, көптеген мектеп буфетінде ұннан жасалған тәтті тоқаштар (булочкалар) мен бәліштердің бағалары 100-120 теңгеден басталатын болса, кәсіпкер Тұяқбаеваның қызмет аясындағы №20 мектеп буфетінде дәл осындай технологиямен әзірленген, салмағы да бірдей, ұннан жасалған тәтті тоқаштар мен бәліш, самсалардың бағалары 200-280 теңге аралығында, кәсіпкер Соколовскаяға қарайтын мектеп асханаларының буфеттерінде бұл аспаздық өнімдердің бағасы 180 теңгеден басталып 300 теңгеге дейін сатылуда.
Мысалы, мердігер Каримовтың қызмет аясындағы №24 мектепте 1640 бала дәріс алады. Сонымен қатар, 150-ге тарта мектеп мұғалімдері мен техникалық қызметшілер жұмыс атқарады. Барлығы 1800-дей адамның орта есеппен күнделікті 40 пайызы немесе 700-ге жуығы буфетке бас сұғып, кемінде 200 теңге көлемінде сауда жасап шыққанының өзінде қарапайым арифметикалық есепке жүгінсек, бір күнде 140-150 мың теңге көлемінде қаражат түседі. Оған асхананың құнарсыз тегін тамағын місе тұтпаған оқушылардың сатып жейтін тағамдарының құнын қосып есептесеңіз айына оқушы саны 1000-нан асатын мектеп асханаларында 6-8 млн теңгеге дейін, ал 400 ден 1000-ға дейінгі тұтынушылары бар мектептерде 3-5млн. теңгеге дейін сауда жасайтындығына көз жеткізуге болады. Мектептерде кассалық аппарат деген атымен жоқ. Мінеки, кәсіпкердің қызмет аясындағы 10-16 мектеп асханасынан түсетін, еш жерде есепке алынбайтын салықтар мен зейнетақы қоры, басқа да шығындарға төлем жүргізілмейтін табысты көз алдыңызға елестетіп көрсеңіз, салық органдарын қызықтыратын көрсеткіш шығатыны анық.
Сол сияқты, кәсіпкер Соколовскаяның ұннан жасалған дайын өнімдер шығаратын жеке кәсіпорны бар. Онда шығарылған өнімдер оның жалға алған қаладағы 9 мектеп асханаларының буфеттерінде сатылып жатады. Алайда, күнделікті қандай көлемде өнімдер әкелінетіндігі, сатудан түсетін қаржының есебі біз үшін жұмбақ күйінде қалды. Тіпті бас аспаздарға төленетін жалақының мөлшері де әртүрлі. Бірі айына 230 000 теңге, енді бірі 80 000 көлемінде жалақы алатындығын айтады. Олардан ұсталынатын салық төлемдері мен зейнетақы қорына аударылып жатқан қаражат есебін де білуге мүмкіндік болмады.
Егер оқушылардың көпшілігі ыстық тамақ ішпейтіндігін, дәл осы буфеттегі өнімдерді тұтынатындығын ескерсек, мектептегі тамақтандыруды ұйымдастырушылар өздері дайындаған өнімдерді сата отырып, осылайша жап-жақсы табыс көзін тауып отыр деген қорытынды жасауға болады. Сондай-ақ, ыстық тамақпен қамтылған балалардың өздеріне ұсынылған құнарсыз тегін тамақтан гөрі, дәмі мен әлпеті көздің жауын алатын тағамдарға бас қойып, аспаздардың жеке саудасының көрігін қыздыратыны баршамызға мәлім. Сонымен қатар, қала мектептеріндегі буфеттерде сатылатын өнімдердің ассортиментіне тұрақты бақылау жүргізу қажет.
Осы тұста, «кәсіпкерлер мен аспаздардың қосымша сауда жасау құқығы кіммен немесе қандай мекемемен бекітілген, берілген?», - деген сұрақ еріксіз туындайды. «Әдетте, ондай қызметтің барлығы мемлекеттік электрондық аукциондық жүйе арқылы жеңімпаз деп танылған тұлғалар еншісінде болмаушы ма еді?», - сарынындағы сұрақ та көкейге еріксіз оралады.
Бұл мәселенің заңдылығын, құқық қорғау органдарының құзыретіне қалдырайық.
Сауда-саттықты реттейтін ережелер кассалық аппаратты міндетті түрде пайдалануды қарастырады. Дегенмен, 10-15 минуттық үзіліс кезінде топырлаған балаға қызмет көрсетілетін мектеп жағдайында, кассалық аппараттарды пайдалану іс жүзінде мүмкін емес. Әйтпесе, оқушылардың басым бөлігі тамақсыз қалады. Барлық мектепте кәсіпкерлер аталған ережені бұзуға мәжбүр болып отыр. Буфеттерде қарапайым қол сүрткіш қағаз (салфетка) көзге түспеді, буфет өнімдерін сатып алып жатқан балаларға сатушының гигиеналық талаптарды сақтамай, целофан қалташыққа салып берудің орнына, оқушының жалаң қолына ұстата салатындығын байқадық.
Құрметті әріптестер!
Қалалық қоғамдық кеңес қала мектептерінде тегін ыстық тамақ ұйымдастырудың жай-күйіне мониторингтік зерделеу жұмыстары жүргізілетіндігін, оның уақыты мен мониторингтік топтардың құрамына дейін білім саласы басшылығына бірнеше күн бұрын хабарлаған болатынбыз.
Сондықтан, біздердің тарапымыздан жүргізілген іс шараларды кәсіпкерлер болсын, салаға жауапты шенеуніктер болсын «Тырнақ астынан кір іздеу» деп қабылдамау керек. Біз, осы баяндамада мониторингтік топтар анықтаған, әр мектеп асханасында орын алып отырған кемшіліктердің атын атап, түсін түстеп, аты-жөндерін тізіп көрсетуді жөн көрмедік. Тек мектеп асханаларында тегін тамақ ұйымдастыруда көзіміз жеткен барлық мектептерге тән келеңсіздіктердің жиынтығын, әлеуметтік желілер мен бұқаралық ақпарат құралдарында жарияланған қоғам белсенділері мен ата-аналардың жан айқайы мен көңілтолмастығын ғана баяндап отырмыз.
Біз бұл жерге бір-бірімізді кінәлауға, дауласуға келген жоқпыз. Біреуді жазғырайық, я болмаса екі тарапты бір-біріне қарсы қояйық деген де ниетіміз жоқ. Бар болғаны, мектеп асханаларында оқушыларды тегін тамақпен қамтамасыз ету жағдайын боямасыз қаз-қалпында Сіздерге жеткізіп отырмыз.
Енді бірер күннен кейін мектептер тағы бір оқу жылын тәмамдайды. Дегенмен, уақыт жалғасады. Одан соң, жазғы лагерьлердің жұмысы басталады. «Ас – адамның арқауы» демекші, оқушылардың тағамнан улану, сапасыз өнімді пайдаланып ауруханаға түсу фактілерінің бетін аулақ қылсын.
Қоғамдық кеңес оқушылар асханасында орын алған келеңсіз жайттарды жою жолында өз өкілеттігі шеңберінде жұмыстар атқарады. Мониторинг нәтижесінде ата-аналардың талап-пікірі мен ұсыныстарын талдай отырып, мектептегі тамақтану сапасын арттыру жөнінде ұсыныстар әзірленіп, атқарушы мемлекеттік орган басшыларына жолдап, орындалуына қоғамдық бақылау орнатылатындығын ескертеміз. Сонымен қатар, бүгінгі отырыстың материалдары қалалық, облыстық бұқаралық ақпарат құралдарында, «Фейсбук» желісінде жарияланатын болады.
Мектеп асханаларының жағдайы – елдің келешегін ойлаудың нақты көрінісі. Егер біз балаларымызға таза, пайдалы әрі дәмді тағам ұсына алмасақ, дені сау ұрпақ туралы әңгіме айту өте қиын. Бүгінгі мектеп асханаларындағы олқылықтарды жою – тек білім саласының емес, бүкіл қоғамның міндеті. Сол себептен бүгін айтылған мәселелерді бірлесе отырып шешуге шақырамыз.
Зейін қойып тыңдағандарыңызға рахмет.
Фото
